Edukacja

Chemioterapia w raku jelita grubego

Współczesne leczenie nowotworów złośliwych opiera się na 3 głównych filarach terapeutycznych: chirurgii, radioterapii i leczeniu systemowym. Ta ostatnia metoda, do której zaliczamy zarówno klasyczną chemioterapię, jak i nowoczesne metody jak leczenie celowane czy immunoterapię, stała się jednym z wielu czynników, który pozwala dziś żyć pacjentom onkologicznym, nie tylko dłużej, ale i w komforcie. Jak wygląda kwestia leczenia systemowego w kontekście raka jelita grubego?

Chemioterapię można podzielić na neoadjuwantową i adjuwantową, czyli kolejno przedoperacyjną czy indukcyjna oraz pooperacyjną. To, kiedy chemioterapia zostanie podana, zależy od stopnia zaawansowania klinicznego, które określa się na podstawie wyjściowej tomografii komputerowej klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy. Z reguły pacjenci, którzy w wyjściowym badaniu nie mają stwierdzonych przerzutów odległych, w większości przypadków nie wymagają leczenia przedoperacyjnego, natomiast ci chorzy, którzy przerzuty mają i/lub mają wysokie ryzyko nawrotu nowotworu, leczenie często zaczynają od chemioterapii. U części pacjentów, mimo pierwotnego planu zakończenia leczenia wyłącznie na leczeniu operacyjnym, po zabiegu okazuje się, że wymagają oni leczenia systemowego. Są to chorzy, u których wykryto przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, naciek na otaczające guz tkanki, stwierdzono inwazję naczyń krwionośnych, limfatycznych czy nerwów, operację wykonano w trybie ostrym z powodu niedrożności/perforacji lub po operacji nadal utrzymują się u nich wysokie stężenia markerów nowotworowych.

Schematy stosowanych terapii są dyktowane przez polskie i europejskie wytyczne onkologii klinicznej i ich wybór będzie zależał od stopnia zaawansowania nowotworu, tzn. dwóch pacjentów z rakiem jelita grubego może otrzymać zupełnie inne leczenie, które jest dobierane indywidualnie przez onkologa klinicznego.

W kontekście leczenia systemowego często można się spotkać ze zwrotami „leczenie I linii” czy „terapia II linii”. Co to oznacza? Zgodnie z wytycznymi, leczenie u danego pacjenta rozpoczyna się od najbardziej rekomendowanego schematu, co nazywa się leczeniem „I linii” i stosuje się je do założonego końca, np. przez 6 lub 12 miesięcy. Czasem jednak w trakcie leczenia, w badaniach kontrolnych, okazuje się, że nastąpiła progresja (czyli nowotwór np. powiększył się albo pojawiły się przerzuty); dla onkologa jest to informacja, że podawane leczenie nie działa, więc zmienia je na kolejny rekomendowany schemat, który nazywa się leczeniem II linii itd.

U pacjentów bez przerzutów odległych, większość schematów leczenia będzie pierwotnie opierać się na klasycznych lekach chemioterapeutycznych, natomiast u pacjentów z rozsianą chorobą nowotworową dołączone zostają tzw. leki celowane, w tym wypadku przeciwciała monoklonalne, które działają w innych mechanizmach niż klasyczne chemioterapeutyki, np. niektóre z nich działają hamując rozwój śródbłonka naczyniowego (więc pośrednio zmniejszają unaczynienie guza). Leki celowane dobiera się na podstawie molekularnego typu guza, który określa się w badaniu histopatologicznym (np. po operacji) i ponownie, to, kiedy i jakie leki celowane zostaną zastosowane determinują wytyczne, oparte na badaniach klinicznych, a ponadto tolerancja pacjenta na podawane terapie.

Wraz z rozwojem onkologii, praktycznie każdego dnia pojawiają się nowe leki, wskazania czy refundacje lekowe, dlatego opcje leczenia niemal codziennie się zmieniają na korzyść pacjenta, pomagając wydłużyć życie. Ważne jednak, aby w doborze terapii kierować się nie tylko skutecznością, ale także komfortem pacjenta, dlatego współpraca na linii lekarz-pacjent jest ogromnie ważna w procesie terapeutycznym.